Controle is een illusie (6/11)

Op vraag van een vriend schreef ik een stukje (nou ja, stukje : 5.598 woorden:-) voor zijn nieuw boekje dat in oktober uitkomt over “De kracht van mensen”. Ik plaats mijn pennevrucht in 11 opeenvolgende stukjes op mijn blog.

Het is mijn persoonlijke mening, maar ik zou wat graag je feedback of mening horen. Aan zij die hun email-adres achterlaten beloof ik om later een ex. van het boekje op te sturen !

 

 

Deel  1 : Het vergeten agendapunt

 …/…

 

Controle is een illusie

 

Het geloof in ‘maakbaarheid’ : de bedrijfswereld, ook de mijne, loopt over van individuen die geloven dat de wereld kan gemaakt worden volgens een soort machinaal denken. Als je A doet volgt B. Menselijke relaties en interacties, want dat is een bedrijf toch, worden herleid tot vooraf te bepalen en uit te denken processen. Ratio regeert, herhaalbaarheid wordt betracht, voorspelbaarheid is de heilige graal. Loopt er iets fout? Dan is diegene die dat niet zien aankomen heeft de pineut. De vruchtbare voedingsbodem voor dit alles is ‘drang naar controle’. Door scha en schande kom ik er zelf achter dat controle een illusie is. Je kan het wel willen, en je kan het jezelf voorhouden, maar de wereld is niet maakbaar of voorspelbaar. Alle grote dingen die de evolutie van onze beschaving zwaar hebben bepaald zijn zaken die niet netjes op voorhand waren ingecalculeerd. Waarom ontstaat een hype? Wat maakt een revolutie? Hoe ontstaat een crisis? Wat bepaalt succes? Welke innovatie verandert de business of de wereld? Achteraf kan je het piekfijn uitleggen, maar op voorhand voorspellen. Ho maar. Ik moet altijd een beetje gniffelen bij de commerciële succesverhalen die op congressen en spreekbeurten als ultiem voorbeeld worden opgevoerd. Hoe groter hoe liever. Denk eraan : allemaal uitleg achter de feiten. Vooraf had het niemand voorspeld. Hoe erg ik deze wetenschap zelf ook vind : je kan de wereld rondom jou niet maken. Ik weet het, dat voelt raar aan : niets doen en wachten tot ‘het’ gebeurt. Wachten op de klik! We willen actie en invloed uitoefenen. Maar misschien is het eerder een kwestie van voorbereid en alert te zijn, of van wendbaar en flexibel te zijn. Misschien heeft het meer te maken met openstaan, loslaten, afstand nemen, toelaten, ruimte laten. Nieuwe ideeën vinden is vaak veel minder lastig dan de oude los te laten. Je vastzetten in een gecontroleerd en vooraf bepaald scenario is misschien wel niet zo verstandig. Alles van tevoren willen plannen is niet zo handig, mensen en relaties zijn ‘levend’. Een voorbeeld helpt om het voor mezelf simpel te maken. Ik kan niet bepalen of het regent. Ik kan wel bepalen hoe ik ermee omga. Binnenblijven, regenjas aandoen of paraplu nemen. Wel fietsen of dan maar een boek lezen … Het lijkt zelfs zo te zijn dat door de drang naar controle er meer mis kan lopen als neveneffect dan dat er goed kan gaan als bedoeld resultaat. Wist je dat in Amerika na 9/11, van die mensen die, in een drang om hun veiligheid onder controle te hebben, geen vliegtuig meer hebben gebruikt, er meer mensen zijn gestorven in het autoverkeer dan dat er mensen omgekomen waren in de terreuraanslag? Van preventief onderzoek is geweten dat bij een onverstandige aanpak het risico bestaat dat valse diagnoses en onnodige behandelingen meer slachtoffers eisen dan dat er mensenlevens worden gered door de preventie. Controle is een illusie. Beetje plat voorbeeld : als je wat te hard op zoek gaat naar een lief of vriendinnetje of nieuwe relatie maak je doorgaans iedere kans daartoe met de grond gelijk. Als je te sympathiek wil overkomen kan je gegarandeerd achteraan in de rij gaan staan. Net zoals je te hard nadenkt over waar je ‘onbewust bekwaam’ in bent. Iemand van jullie die muziek speelt? Soms speel je het ene deuntje na het andere uit je hoofd. Probeer je keihard na te denken hoe je je vingers precies op het instrument moet plaatsen kom je geheid op een soort verlamming of black-out uit en verlies je alle souplesse. Ben je iets vergeten? Doe dan maar even hard je best om het te herinneren. Ik wed 10 tegen 1 dat je het niet vindt. Laat het los en het floept ongevraagd je hersenpan binnen.

 

Ik heb voor mezelf uitgemaakt : niet per sé willen overtuigen en dus aanvaarden dat controle een illusie is. En ‘tijd’. Ik zeg niet dat ik het als makkelijk ervaar om dit te doen, maar ik durf me het inzicht toe te meten.

Met deze bouwstenen wil ik een groep mensen in verbinding en in beweging brengen. De hamvraag is ‘hoe’. Ik heb mezelf overtuigd dat het immens belangrijk is, dat het veel tijd vraagt en dat het bijgevolg het leeuwenaandeel van mijn taak uitmaakt als bedrijfsleider.

Maar weeral de vraag ‘hoe?’.

Hoe meer ik er met collega’s en vrienden over praat, hoe meer ik begin in te zien dat het niet om 1, 2 of 3 grote strategische lijnen of projecten gaat. Ik besef steeds meer dat het om een massa van kleine dingen gaat.

…/…

 

Dit is mijn persoonlijke mening, maar ik zou wat graag je feedback of mening horen. Aan zij die hun email-adres achterlaten beloof ik om later een ex. van het boekje op te sturen !

Advertenties

Over Mission control en Mission command

“Een persoonlijke visie op werkplezier”. In een reeks van 4 blogposts wil ik graag mijn mening hierover delen!

In veel organisaties wordt de organisatiestructuur van onder naar boven getekend. M.a.w. ‘het licht komt van boven’. Ik vind dit licht trouwens een leuke metafoor om op verder te werken.

Stel je eens voor dat je eigen output, de vrucht van je werk, een lichtschijnsel is. Zoals een lamp een lichtbundel schijnt op een vloer.

_________

1. Over Mission control & command

_________

Visie A : Mission control

_________

Het licht komt van boven. Baas schijnt op hoger kader, hoger kader schijnt op lijnmanagers, lijnmanagers op winkelmanagers, winkelmanagers op winkelmedewerkers. De lichtbundel vertrekt van de manager.

Het licht vermenigvuldigt zich bij iedere stap. Maar bedekt nooit de hele vloer.

Wil je dit wel? Dat moeten er steeds meer managers worden ingezet maar dat wordt log, duur en is helemaal geen garantie voor meer licht :-)

Voorbeeldje uit de praktijk : soms krijg ik als directeur van onze winkelketen een mailtje op maandag dat iemand zijn oom op zaterdag in één van de 250 AVEVE-winkels een product heeft gevraagd in het weekend “en niet het gewenste antwoord heeft gekregen” of “dat het product niet voorradig was”. Soms is dit positief en louter ‘ter info’. Soms is dit negatief : alsof ik hier en nu een knopje zou kunnen indrukken zodat dit nooit ofte nimmer nog kan gebeuren. Welnu, deze onvolmaaktheden in een winkelketen, realiteit van elke dag, zullen niet verdwijnen omdat een manager op een gegeven moment zijn controle opdrijft om dit tegen te gaan. Deze methode is eindig of op den duur contra-productief.

‘Mission control’ vertrekt vanuit “controle geeft garantie” : ‘controleren tot wanneer je zeker bent dat alles is zoals je het wil’.

_________

Visie B : Mission command

_________

Zo werkt het natuurlijk niet altijd en overal. Althans in mijn beleving :-)

Stel je diezelfde lichtbundels eens voor als een onophoudelijke rij lampen die naar boven schijnt, elk op dezelfde hoogte en naast elkaar, en helemaal onderaan op ‘de vloer’. Het licht vertrekt van de medewerker. Als het een beetje goed gaat is wel het volledige oppervlak belicht. Iedere medewerker is een lamp op zichzelf natuurlijk.

In mijn voorbeeld van daarnet : succes is enkel verzekerd als iedereen inziet wat het belang is van een gevuld schap in de winkel en juist klantenadvies. En : als iedereen gemotiveerd is om dit schap gevuld te houden en goed advies te verspreiden.

Onze visie bij AVEVE vertrekt vanuit “verantwoordelijkheid geeft garantie”. Iedere medewerker wordt aangestuurd vanuit zijn of haar verantwoordelijkheid zodat de zekerheid ontstaat dat iedereen op ieder moment de juiste beslissing neemt.

‘Mission command’ vertrekt vanuit “verantwoordelijkheid levert de garantie”.

‘Mission command’ is een term uit het leger (meer info in het boek De laatste manager van Ben Kuiken) waarbij men de operationele beslissingen overlaat aan de soldaten op het terrein. Waarom dan wel? Omdat het hoofdkwartier met de legerleiding te ver af is, … en de situatie op het veld nooit kan inschatten zoals de soldaat ter plaatse kan! Zodoende draagt men het commando dus over aan zij die de missie uitvoeren : de soldaten zelf! Klinkt nogal militaristisch, maar is eigenlijk de logica zelf. Zeg nu eerlijk!

_________

Maar dit is allemaal theorie!

_________

Wat is dan het verschil tussen de theorie en de praktijk op de winkelvloer?

Volgende keer mijn gedacht daarover : “Je kan geen mensen motiveren!”.

2. Je kan geen mensen motiveren, mensen motiveren zichzelf

3. Iedereen heeft gelijk

4. De reispas naar meer werkplezier